ျပင္းထန္တဲ့ေလ့က်င့္ခန္းေတြကို အလြန္အကၽြံလုပ္တတ္သူေတြမွာျဖစ္တတ္တဲ့ ႂကြက္သားမၽွင္ပ်က္စီးတဲ့ေရာဂါ (Rhabdomyolysis)

တန္ရင္ေဆး လြန္ရင္ေဘး ဆိုတဲ့စကားက အခုတင္ျပေပးမယ့္ အေၾကာင္းအရာနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး အျပည့္ဝဆုံး ၿခဳံငုံေပးမယ့္ အဓိပၸာယ္ပဲျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။ သဘာဝေနေရာင္ျခည္ဟာ လူ႕အသားအရည္ကို ဗီတာမင္ဒီျဖည့္ေပးပါတယ္။ လြန္ကဲလာတဲ့ ေနေရာင္ျခည္ဒဏ္ကိုခံစားရရင္ေတာ့ ဒီအသားအရည္ကိုပဲ ဖ်က္ဆီးပစ္လိုက္ျပန္ပါတယ္။

ဒီလိုပါပဲ။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ရင္ က်န္းမာေရးေကာင္းတယ္။ လူလွတယ္ဆိုတဲ့အျမင္နဲ႔ ကိုယ့္ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕ခံႏိုင္ရည္အခ်ိန္အဆကို အရင္မသိေသးဘဲ ေလ့က်င့္ခန္းေတြ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ကိုအားစိုက္ၿပီး လုပ္လိုက္တတ္ၾကတာမ်ိဳး ကၽြန္ေတာ္တို႔အေတာ္မ်ားမ်ား ျဖစ္ေလ့ျဖစ္ထရွိပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ အားကစားကိုစလုပ္တဲ့သူေတြမွာ ျဖစ္ေလ့ရွိတဲ့ကိစၥပါ။ ကိုယ္ခႏၶာရဲ႕အတြင္းပိုင္းမွာ ႂကြက္သား နာတာ၊ ပန္းတာ၊ ေမာတာ မသိဘူး။ မ်က္စိနဲ႔ျမင္ရတဲ့ ေသြးထြက္သံယို မျဖစ္ေသးသေ႐ြ႕ ဂ႐ုမထားတတ္ျဖစ္်ကတယ္။ ဒီလိုနဲ႔ ခႏၶာကိုယ္ႂကြက္သားမွာ ဒဏ္ျဖစ္ေအာင္ ၫွဥ္းပန္းအႏိုင္က်င့္လိုက္သလိုျဖစ္သြားတတ္ပါတယ္။

ကိုယ္ကာယေလ့က်င့္ခန္းနဲ႔ အားကစားကို ပုံမွန္လုပ္ေပးတာက စိတ္ပိုင္း၊ ႐ုပ္ပိုင္း က်န္းမာေရးႏွစ္ခုစလုံးကို အင္မတန္ အေထာက္အကူျပဳတာ အမွန္ပါပဲ။ အလြန္အကၽြံအားကစားလုပ္တတ္ၾကတဲ့အေလ့ေၾကာင့္ ႂကြက္သားမွာ ဒဏ္ပိၿပီး Rhabdomyolysis လို႔ေခၚတဲ့ ႂကြက္သားေတြပ်က္စီးလို႔ ျဖစ္ပြားတဲ့ေရာဂါတစ္မ်ိဳးကို ဒီဘက္ေခတ္ထဲ ပိုႀကဳံလာၾကတာကို ေတြ႕ရပါတယ္။ Rhabdomyolysis ေရာဂါရဲ႕ အတိုေကာက္ကုိေတာ့ Rhabdo လို႔ေခၚပါတယ္။ ရွားပါးေရာဂါတစ္မ်ိဳးျဖစ္ၿပီး အသက္အႏၲရာယ္ျဖစ္ေစတဲ့အထိ ၿခိမ္းေျခာက္ႏိုင္စြမ္းတာပါ။

Rhabdo ေရာဂါကို ပထမဆုံးစၿပီး စစ္ေဆးေတြ႕ရွိႏိုင္ခဲ့တာက ၁၉၄၀ ခုႏွစ္ဝန္းက်င္ပါ။ ဒုတိယကမၻာစစ္အတြင္း အျပင္းအထန္တိုက္ပြဲဝင္ခဲ့ရတဲ့ စစ္သားတစ္ေယာက္ဆီမွာ ဒီေရာဂါ ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ကိုယ္ကာယပိုင္း ပင္ပန္းၾကမ္းတမ္းစြာလုပ္ကိုင္ရတဲ့ စစ္သားေတြ နဲ႔ မီးသတ္လုပ္သားေတြမွာလည္း ဒီေရာဂါျဖစ္ဖို႔ အခြင့္အေရးမ်ားပါတယ္။ နယူးေယာက္ၿမိဳ႕ရဲ႕ အေရးေပၚေဆးခန္းတြင္းမွတ္တမ္းအရ အလြန္အကၽြံေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ရင္း Rhabdo ေရာဂါျဖစ္ခဲ့တဲ့ ေဝဒနာသည္ဦးေရဟာ ၂၀၁၀ ကေန ၂၀၁၄ ခုႏွစ္အတြင္းမွာ ၂၉ ဦးအထိရွိခဲ့တယ္လို႔သိရပါတယ္။

Rhabdomyolysis ရဲ႕သေဘာသဘာဝနဲ႔ လကၡဏာ

လူဟာ အလြန္အမင္းျပင္းထန္တဲ့ေလ့က်င့္ခန္းေတြ ဆက္တိုက္လုပ္ၿပီး ႂကြက္သားရဲ႕ ခံနိ္င္ရည္ဒဏ္ကိုလြန္က်ဴးသြားတဲ့ Breaking point ကိုေရာက္တဲ့အခ်ိန္မ်ိဳးနဲ႔ ႂကြက္သားကို မႏိုင္ဝန္ထမ္းခိုင္းပါမ်ားလာရင္ Rhabdo ေရာဂါဝင္လာႏိုင္ပါတယ္။ Rhabdo ရဲ႕သေဘာသဘာဝက ႂကြက္သားမၽွင္ေတြ ၿပိဳကြဲပ်က္စီးသြားတာပါ။ ဒီအခ်ိန္မွာ ႂကြက္သားထဲက myoglobin ပ႐ိုတင္းဓာတ္ပမာဏအေျမာက္အမ်ားဟာ ခႏၶာကိုယ္ထဲလွည့္ပတ္ေနတဲ့ေသြးထဲ ထုတ္လႊတ္ျခင္းခံရပါတယ္။ ပုံမွန္အားျဖင့္ ေသြးထဲက အဆိပ္ေတြကို ေက်ာက္ကပ္က စြန္႔ထုတ္ပစ္ႏိုင္ေပမယ့္ ပုံမွန္ထက္လြန္ကဲတဲ့ Myoglobin အညစ္အေၾကးပမာဏစုပုံသြားရင္ေတာ့ ေက်ာက္ကပ္ကို ပ်က္စီးေစပါတယ္။

ေရာဂါလကၡဏာေတြအေနနဲ႔ ႂကြက္သားေတြမွာ အထိိအကိုင္မခံႏိုင္ေအာင္ နာက်င္ေနေလ့ရွိၿပီး ကိုက္ခဲတင္းေတာင့္ေနတတ္တယ္။ လူက ေမာပန္းႏြမ္းနယ္လာတယ္။ ဆီးသြားတဲ့အခါ ဆီးအေရာင္က အနီေရာင္ (သို႔) အၫိုေရာင္သန္းလာတတ္တယ္။ ဆီးထဲေသြးပါတာမဟုတ္ပါဘူး။ ေသြးထဲက Myoglobin ဓာတ္ေၾကာင့္ပါပဲ။

ေလ့က်င့္ခန္းမလုပ္ခင္နဲ႔ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ၿပီးအနားယူေနခ်ိန္ေတြမွာ လုံေလာက္တဲ့ ေရဓာတ္မျဖည့္တင္းမႈက ဒီေရာဂါရဲ႕တရားခံလို႔ေျပာလို႔ရပါတယ္။ ေလ့က်င့္ခန္းအရွိန္ျမင့္လာခ်ိန္မွာ ခႏၶာကိုယ္ကို ေရဓာတ္ခမ္းသြားေစၿပီး ႂကြက္သားေတြကို အားယုတ္သြားေစပါတယ္။ ခႏၶာကိုယ္ ေရဓာတ္နည္းတာက Rhabdo ျဖစ္လာေစတဲ့ အဓိက လမ္းေၾကာင္းပါပဲ။ ဒါ့ေၾကာင့္ Rhabdo အတြက္ ေဆးကုသမႈခံယူရတဲ့အခါ အရည္ဓာတ္လုံေလာက္ေအာင္ ျပန္လည္ျဖည့္တင္းေပးတဲ့ IV fluids ေဆးရည္ခ်ိတ္ရၿပီး လိုအပ္လာရင္ေတာ့ ေက်ာက္ကပ္သန္႔စင္မႈ (Dialysis) အထိ လုပ္ေဆာင္ရပါတယ္။

ကိုယ့္ခႏၶာကိုယ္ကို နားေထာင္ေပးပါ

တန္သင့္မၽွတတဲ့အခ်ိန္အဆနဲ႔ အတိုင္းအတာမွတ္ကိုသိဖို႔က လူေတြလုပ္သမၽွအရာရာတိုင္းမွာ အဓိကအခ်က္လိုျဖစ္လာပါတယ္။ အားကစားကို စစခ်င္းလုပ္တဲ့သူေတြမွာ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္မသိေသးတာေၾကာင့္ Rhabdo အျဖစ္မ်ားတယ္။ ကိုယ္က နဂိုက်န္းမာေရးေကာင္းတယ္၊ သက္လုံေကာင္းတယ္ ဆိုၿပီး လုပ္ႏိုင္တာထက္ ပိုၿပီးလုပ္တတ္တယ္။ " ဒီေလာက္ေတာင္မလုပ္ႏိုင္ဘူးလား" ဆိုတဲ့ ျပင္ပပတ္ဝန္းက်င္စကားသံထက္ တကယ္က ကိုယ့္ခႏၶာကိုယ္က ဘာေျပာလဲနားေထာင္ပါ။ သူ႕အသံကို ကိုယ္က နားေထာင္ေပးတတ္ရပါမယ္။ အခုမွ ေလ့က်င့္ခန္းစတင္လုပ္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ အေပါ့စားေလ့က်င့္ခန္းေတြကစၿပီးလုပ္ေဆာင္တာက အသင့္ေတာ္ဆုံးျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

ၾကာၾကာဝါးမယ့္သြား အ႐ိုးၾကည့္ေရွာင္ဆိုသလို အဓိကလိုအပ္တာက ေရရွည္မွာ ကိုယ့္ခႏၶာကိုယ္ကို မပ်က္စီးေစဖို႔၊ မထိခိုက္ေစဖို႔၊ ဒဏ္မျဖစ္ေစဖို႔ပါပဲ။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္တိုင္း မၾကာမၾကာ ေခတၱခဏနားေပးတာက အေရးပါၿပီး ထိေရာက္ပါတယ္။ ခဏနားခ်ိန္တိုင္း ေရေသာက္ဖို႔လိုတယ္။ ကိုယ္ကာေယလ့က်င့္ခန္း Workout လုပ္ေနရင္း ခႏၶာကိုယ္မွာ တစ္ခုခုနာက်င္ခံစားရရင္ ခ်က္ခ်င္းအကူအညီေတာင္းေမးျမန္းေပးရမွာပါ။ Gym မွာကစားျဖစ္တယ္ဆိုရင္ေတာ့ ဘယ္သူနဲ႔မွ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ မႏႈိင္းယွဥ္ပါနဲ႔။ လူတိုင္းက ကိုယ့္ခံႏိုင္ရည္နဲ႔ကိုယ္ ဖြဲ႕စည္းထားတာျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ္လုပ္ႏိုင္တဲ့အတိုင္းအတာကို ကိုယ္တိုင္အရင္သိၿပီး ဒါကို တစ္ရက္ၿပီးတစ္ရက္ ျဖည္းျဖည္းမွန္မွန္သာ တိုးတက္ေအာင္လုပ္သြားတာက ပုံစံအမွန္ပါပဲ။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္တယ္ဆိုရင္ ကိုယ္ႏိုင္သေလာက္နဲ႔ ပုံမွန္တစ္ဆင့္ခ်င္းတက္သြားဖို႔လိုၿပီး တန္ေဆးလြန္ေဘး မျဖစ္ဖို႔က အဓိကပိုက်လာေၾကာင္းေျပာလိုပါတယ္။

Ref: Curiosity.com "Yes, You Really Can Exercise Too Much"

AI (႐ိုးရာေလး)