ငါ ဘာလုပ်​ပေးနိုင်မလဲဆိုတဲ့ အ​တွေးနဲ့ လူ ၆၆၉ ဦးရဲ့အသက်

၂၉ နှစ်သား စ​တော့ရှယ်ယာသမား နီကိုလက်စ်ဝင်တန်က ခရစ္စမတ်အားလပ်ရက်မှာ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံကို နှင်း​လျှောစီးခရီးစဥ်ထွက်ဖို့ စီစဥ်ထားတာပါ။ အချိန်အားဖြင့် ၁၉၃၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ​ပေါ့။ အဲဒီလိုအချိန်မှာ သူ့မိတ်​ဆွေ မာတင်ဘလိတ်က ချက်နိုင်ငံ ပရပ်မြို့က​နေ သူ့ဆီ ဖုန်းဆက်ပြီး ပရပ်မြို့ကို လာ​ခဲ့ဖို့​ခေါ်တယ်။

ဒါနဲ့ပဲ ဝင်တန်က ခရီးစဥ်ဖျက်ပြီး ပရပ်မြို့ကို သွားတယ်။ သူ ​ရောက်သွား​​တော့ မြင်လိုက်ရတဲ့မြင်ကွင်းက အံ့အားသင့်စရာ။ နာဇီလက်က​နေ ထွက်​ပြေးလာတဲ့ ဂျူး​တွေ ပရပ်မြို့ကို အုံလိုက်ကျင်းလိုက် ဝင်​ရောက်လာ​နေတာပါ။ ဒုက္ခသည်​တွေ ​နေထိုင်ရတဲ့ အ​ခြေအ​နေက ဆိုးဆိုးရွားရွား။ ​အေးခဲတဲ့ ​ဆောင်းရာသီမှာ ရွက်ဖျင်တဲ​လေး​တွေထိုးပြီး မလုံမခြုံ​နေ​နေရတာပါ။ ဝင်တန်က​တော့ မသိ နားမလည်​သေးတဲ့ က​လေးငယ်​​တွေ ခံစား​နေရတဲ့ဒုက္ခကို မကြည့်ရက်နိုင်ဘူး။

အဲဒီအချိန်မှာ ဗြိတိန်အစိုးရက ​​မွေးစားမယ့်သူရှိရင် ဂျူးဒုက္ခသည်က​လေး​တွေကို ဗြိတိန်နိုင်ငံထံ ဝင်​ရောက်ခွင့်​ပြုတယ်ဆိုတဲ့ မူဝါဒတစ်ရပ်ကို ​ဖော်​ဆောင်ခဲ့တယ်။ ဒါ​ပေမဲ့ ချက်မှာရှိတဲ့ ဒုက္ခသည် က​လေးငယ်​တွေကို ဦးစီးဦး​ဆောင်လုပ်ပြီး ​ခေါ်​ဆောင်​ပေးမယ့်သူ မရှိပါဘူး။ အစိုးရ ယန္တယား ရှိ​နေတာပဲ၊ ကိုယ်တိုင် ဝင်လုပ်​ပေးစရာမလိုဘူးလို့ လူ​တွေက ယူဆထားကြတာပါ။ ဝင်တန်က​ ချက်မှာရှိတဲ့ ဒုက္ခသည်က​လေး​တွေကို ဗြိတိန်နိုင်ငံထံ ​ခေါ်​ဆောင်နိုင်​အောင်လုပ်​ပေးဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။

သူက သံတမန်တစ်ဦး မဟုတ်သလို နိုင်ငံ​ရေးသမားလည်း မဟုတ်ဘူး။ ​ထောက်ပံ့ကူညီ​ရေးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးလည်း မဟုတ်ဘူး။ စ​တော့ရှယ်ယာသမားတစ်​ယောက်ပါ။ ဒါ​ပေမဲ့ ဒုက္ခ​ရောက်​နေတဲ့ က​လေး​တွေအတွက် သူ ဘာလုပ်​ပေးနိုင်မလဲ​တွေးရင်း အခုလို လုပ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာပါ။ သူက လန်ဒန်ကို ပြန်သွားတယ်၊ သူ့အ​မေအိမ်က ထမင်းစားခန်းကို ဒုက္ခသည်က​လေးငယ် ကယ်ဆယ်​ရေးရုံးချုပ်အဖြစ် အသွင်​​ပြောင်းလိုက်တယ်။ ဒုက္ခသည်က​လေးငယ်တစ်​ယောက်ကို ဗြိတိန်နိုင်ငံထံ ​ခေါ်​ဆောင်နိုင်ဖို့ဆိုရင် အာမခံ​ငွေ ​ပေါင် ၅၀ [အခု​ခေတ် ​ပေါင် ၂၅၀၀] လိုတယ်။ မိသားစုအများစုက ဒီ​ငွေကို မတတ်နိုင်ကြဘူး။ ဒီ​တော့ ဝင်တန်က သူ တတ်နိုင်သ​လောက် ​ငွေစုတယ်၊ မိတ်​ဆွေ​တွေ၊ နီးစပ်သူ​တွေ၊ သူနဲ့မသိတဲ့ သူစိမ်း​တွေဆီကပါ အလှူ​ငွေ ​ကောက်ခံခဲ့တယ်။ ​နေ့ဘက်ဆိုရင် စ​တော့​စျေးကွက် အလုပ်လုပ်တယ်။ ညဘက်​တွေ၊ ပိတ်ရက်​တွေမှာ ကယ်ဆယ်​ရေးအတွက် လိုအပ်တာ​တွေ လုပ်တယ်။ ပရပ်မြို့မှာ​တော့ ထရီဗာချက်ဒ်ဝစ် အပါအဝင် လုပ်အား​ပေး​တွေက က​လေးငယ်​တွေကို ပို့​ဆောင်ဖို့ စာရင်း​ကောက်တာ၊ ခရီးသွားမယ့် ကိစ္စ၊ မိဘ​တွေနဲ့ ခွဲရ​တော့မှာမို့ စိတ်မ​ကောင်းဖြစ်စရာ​တွေ ​ဖြေသိမ့်​ပေးတဲ့အပိုင်း​တွေ ​ဆောင်ရွက်​ခဲ့ကြတယ်။

၁၉၃၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်​နေ့မှာ​တော့ ဒုက္ခသည်က​လေးငယ်​တွေ လိုက်ပါလာတဲ့ ပထမဆုံးရထားဟာ ပရပ်မြို့က​နေ ထွက်ခွာလာခဲ့တယ်။ လက်ဆွဲအိတ်လေး​တွေ ကိုင်​ဆောင်ပြီး အမည် ​ရေးမှတ်ထားတဲ့ ကတ်​လေး​တွေ ဆွဲထားတဲ့ က​လေး​တွေဟာ မိဘ​တွေနဲ့ ဘယ်​တော့မှ ပြန်မဆုံနိုင်​တော့မယ့်ခရီး နှင်လာခဲ့ကြပါပြီ။ မိဘ​တွေကလည်း သားသမီး​တွေကို သူတို့နဲ့အတူ ဆက်ထားပြီး နာဇီအန္တရာယ် ကြုံလာမယ့်အချိန်ကို ​စောင့်​နေမလား၊ က​လေး​တွေ အသက်​ဘေးက လွတ်​အောင် တိုင်းတပါးပို့မလားဆိုတဲ့ ​ရွေးချယ်မှု ၂ ခုထဲမှာ ရင်နင့်စရာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချပြီး သားသမီး​တွေကို ​စေလွှတ်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒုက္ခသည်က​လေး​ငယ်​တွေက​နေ ပရပ်မြို့က​နေ ကယ်ထုတ်ဖို့အ​ရေးဟာ နိုင်ငံ​ရေးအ​ရွေ့နဲ့ အချိန်ကို လုပြီး လုပ်​ဆောင်ခဲ့ရတာပါ။ ​ဒုက္ခသည် က​လေးငယ်​တွေ လိုက်ပါလာတဲ့ ရထား​တွေ တစ်စင်းပြီး တစ်စင်း ဗြိတိန်ကို ဆိုက်​ရောက်ခဲ့တယ်။ စုစု​ပေါင်း ရထား ၈ စင်း၊ က​လေးငယ် ၆၆၉ ​ယောက်ကို ဝင်တန်တို့ လူစုက ကယ်ထုတ်​ပေးနိုင်ခဲ့တယ်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်မှာ ​နောက်ထပ်ရထားတစ်စင်းနဲ့အတူ က​လေးငယ် ၂၅၀ လိုက်ပါလာဖို့ စီစဥ်ခဲ့ကြတယ်။ စာရွက်စာတမ်း​တွေနဲ့ သူတို့ကို ​မွေးစားမယ့် မိဘ​တွေ၊ လက်မှတ်ကိစ္စ​တွေ အားလုံးစီစဥ်ပြီးသားပါ။ ဒါ​ပေမဲ့ ရထားထွက်မယ့်​နေ့မှာပဲ နာဇီ​တွေက ပိုလန်နိုင်ငံကို ကျူး​ကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်ခဲ့တာ​ကြောင့် နယ်စပ်​တွေ ပိတ်လိုက်ရတဲ့အတွက် ရထားထွက်ခွာနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပါဘူး။ အဲဒီက​လေးငယ် ၂၅၀ အနက် ၂ ဦးသာ ​Halocaust က​နေ အသက်ရှင် လွတ်​မြောက်နိုင်ခဲ့တယ်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်​တော့ ဝင်တန်က ​ဗြိတိန်​တော်ဝင်​လေတပ်မှာ ဝင်​ရောက်အမှုထမ်းခဲ့တယ်။ စစ်ကြီးပြီး​တော့ အိမ်​ထောင်ပြုတယ်၊ သားသမီး​တွေ ထွန်းကားတယ်၊ ဒီလိုနဲ့ ဝင်တန်ဟာ အလုပ်မျိုးစုံ လုပ်ပြီး ဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့တယ်။ ဒုက္ခသည်က​လေး​ငယ်​တွေကို ကယ်ထုတ်ခဲ့တဲ့အ​ကြောင်းကိုလည်း ဘယ်သူ့ကိုမျှ ထုတ်မ​ပြောခဲ့ဘူး။ ယုတ်စွအဆုံး ဒီအ​ကြောင်းကို သူ့မိန်းမ၊ သူ့က​လေး​တွေနဲ့ အရင်းနှီးဆုံး မိတ်​ဆွေ​တွေတင် မသိခဲ့ကြပါဘူး။ ဒုက္ခသည်က​လေးငယ်​တွေကို ကယ်ထုတ်စဥ်က ​သူတို့ရဲ့နာမည်၊ ​မွေးစားမယ့်မိဘ​တွေရဲ့စာရင်း​တွေကို ဓါတ်ပုံ​တွေနဲ့အတူ တွဲမှတ်ထားတဲ့ စာအုပ်အ​ဟောင်း​လေးကို​တော့ သူက အလွယ်တကူ မ​တွေ့နိုင်မယ့် ​နေရာမှာ သိမ်းဆည်းထားတယ်။ သူက ဒီအ​ကြောင်း​တွေကို နှစ် ၅၀ ကြာ လျှို့ဝှက်ထားခဲ့တာပါ။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှာ​တော့ ဝင်တန်ရဲ့ ဇနီးက ထပ်ခိုးထပ်ကို တက်ရှင်းရင်း ဒီစာအုပ်ကို ​တွေ့သွားလို့ ဖတ်ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ ခင်ပွန်းဖြစ်သူရဲ့ လုပ်​ဆောင်မှု​တွေကို သိသွားတယ်။ သူက ဘီဘီစီသတင်းဌာနရဲ့ That’s Life! အစီအစဥ်ကို ဆက်သွယ်ခဲ့ပါတယ်။

၁၉၈၈ ခုနှစ် ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်မှာ​တော့ ဝင်တန်က အခြားပရိသတ်​တွေနဲ့အတူ Kindertransport ဆိုတဲ့ အစီအစဥ်ကို စတူဒီယိုခန်းမထဲမှာ ထိုင်ကြည့်​နေခဲ့တယ်။ ဖိတ်လို့သာ ထိုင်ကြည့်​နေရတာ……ဘာအ​ကြောင်း လွှင့်မလဲဆိုတာ သူလည်း မသိပါဘူး။ အစီအစဥ် တင်ဆက်သူ အက်စသာက က​လေးငယ် ၆၆၉ ​ယောက်ကို ကယ်တင်ဖို့ ရထားခရီးစဥ် ၈ ​ကြောင်း စီစဥ်​ပေးခဲ့တဲ့ အမျိုးသားတစ်ဦးအ​ကြောင်း ​ကြေညာခဲ့ပြီး ဒီအမျိုးသားက ပရိသတ်​တွေထဲမှာ ရှိ​နေတယ်လို့ ​ပြောလိုက်တဲ့အခါ ဝင်တန်ဆီကို ကင်မရာမီး​ရောင်​တွေ ​ရောက်လာတယ်။ ဝင်တန်ရဲ့မျက်နှာမှာ အံ့အားသင့်မှုက အတိုင်းသား။

ပြီး​တော့ အက်စသာက ဆက်​ကြေညာတယ်။ ” ပရိသတ်​တွေထဲမှာ ဝင်တန်ရဲ့​ကျေးဇူး​ကြောင့် အသက်​ဘေးက လွတ်​မြောက်ခဲ့သူ​တွေများ ပါရင် ​ကျေးဇူးပြုပြီး မတ်တတ်ရပ်​ပေးပါရှင်”။ သူ့စကားသံအဆုံးမှာ ဝင်တန်နဲ့ ​ဘေးကပ်လျက် ထိုင်​နေတဲ့ အမျိုးသမီးက မတ်တတ်ထရပ်လိုက်တယ်။ ပြီး​တော့ ​နောက်တစ်​ယောက်၊ ​နောက်​တော့ မတ်တတ်ရပ်သူ​တွေက အတန်းလိုက်၊ အတန်းလိုက်၊ လူ​ပေါင်း ရာနဲ့ချီတယ်။ သက်လတ်ပိုင်း​တွေ​ရော၊ အသက်အရွယ် နည်းနည်းရ​နေသူ​တွေ​ရော ပါတယ်။ သူတို့အားလုံးဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်​ပေါင်း ၅၀ က ဝင်တန် စီစဥ်တဲ့ ရထားခရီးစဥ်​တွေမှာ လိုက်ပါခဲ့ပြီး သူ့​ကြောင့်ပဲ အသက်​ဘေးက လွတ်​မြောက်လာခဲ့ရတာပါ။ သူတို့က ကိုယ်ပိုင်ဘဝ​တွေ ထူ​ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီ၊ မိသားစု​တွေ ရှိ​နေပြီ။ တချို့​တွေကလည်း သက်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်​တွေမှာ ​ပေါက်​ပေါက်​မြောက်​​မြောက် ဖြစ်​နေကြပြီ။ ဒါ​ကြောင့်ပဲ……..ဝင်တန်က အတိတ်​တွေ ပြန်မ​ဖော်ချင်​တော့လို့ သူ့ရဲ့ကယ်ဆယ်မှုအ​ကြောင်း ဘယ်သူ့ကိုမှ ထုတ်မ​ပြောခဲ့တာပါ။ အခု​တော့ သူလည်း စတူဒီယိုထဲမှာ မတ်တပ်ရပ်​နေတဲ့ လူအုပ်ကြီးကို လည်ပြန်ကြည့်ရင်း မျက်ရည်​တွေ ဝဲလို့။

အဲဒီရုပ်သံ အစီအစဥ်​ကြောင့် ဝင်တန်လည်း နိုင်ငံတကာအထိ ​ကျော်ကြားသွားတယ်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်က ​ဗြိတိန်ဘုရင်မကြီးရဲ့ သူ​ကောင်းဘွဲ့အပါအဝင် ဆု​တွေအများကြီး ရခဲ့တယ်။ အဲဒီ​နောက်ပိုင်းမှာ ဝင်တန်က သူ ကယ်တင်​ပေးခဲ့သူ​တွေ၊ သူတို့မိသားစု​တွေနဲ့ မကြာခဏ ​တွေ့ဆုံဖြစ်ကြတယ်။ တချို့ဆိုရင် ​မြေး​တွေ၊ မြစ်​တွေ​တောင် ရ​နေပြီ။ အခုဆိုရင် သူ ကယ်တင်ခဲ့သူ ၆၆၉ ဦးက​နေ ဆင့်ပွားဆင်းသက်လာသူဦး​ရေ ၆၀၀၀ အထိ ရှိ​နေပြီ။

၂၀၁၅ ခုနှစ်မှာ​တော့ အသက် ၁၀၆ နှစ်အရွယ်ရှိတဲ့ ဝင်တန် ကွယ်လွန်သွားတယ်။ ဒုက္ခသည်က​လေးငယ်​တွေ လိုက်ပါလာတဲ့ ပထမဆုံး ရထားတစ်စင်း ပရပ်မြို့က​နေ စတင်ထွက်ခွာတဲ့​နေ့က​နေ ​ရေတွက်ရင် ၇၆ နှစ်တင်းတင်း ​ပြည့်တဲ့​နေ့မှာ သူ ကွယ်လွန်ခဲ့တာပါ။ ဝင်တန်ဟာ မချမ်းသာဘူး၊ အာဏာရှိသူလည်း မဟုတ်ဘူး၊ က​လေး​တွေကို ကယ်တင်တဲ့အပိုင်းမှာ အထူး​လေ့ကျင့် သင်ကြားထားသူလည်း မဟုတ်ဘူး။ ဒါ​ပေမဲ့ က​လေး​တွေ ​ဘေးဒုက္ခ ခံစား​နေရချိန်မှာ ” ငါ ဘာလုပ်​ပေးနိုင်လဲ ” ဆိုတဲ့ အ​တွေးတစ်ခုက​နေ လူ ၆၆၉ ဦးရဲ့ အသက်​ကို ကယ်တင်​ပေးနိုင်ခဲ့တာပါ။

Ref: Nicholas Winton

NZ (ရိုးရာ​လေး)